Mở rộng đối tượng hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng

Người cao tuổi thuộc hộ nghèo có người phụng dưỡng nhưng người này không có khả năng kinh tế, sức khỏe, sẽ được hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng, với mức 600.000 đồng, theo đề xuất của Bộ Y tế...

Tại dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định số 20/2021/NĐ-CP quy định chính sách trợ giúp xã hội đối với đối tượng bảo trợ xã hội, Bộ Y tế đề xuất mở rộng đối tượng bảo trợ xã hội hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng.

Theo đó, người cao tuổi thuộc diện hộ nghèo, không có người có nghĩa vụ và quyền phụng dưỡng, hoặc có người có nghĩa vụ và quyền phụng dưỡng nhưng người này đang hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng hoặc không có khả năng kinh tế, sức khỏe để thực hiện việc phụng dưỡng. Dự kiến mức hưởng mới là 600.000 đồng từ ngày 1/7/2026.

Việc bổ sung nhóm này vào diện được hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng, theo Bộ Y tế là xuất phát từ thực tiễn thi hành Nghị định số 20/2021/NĐ-CP phát sinh nhiều trường hợp người cao tuổi thuộc hộ nghèo, dù có con cái nhưng vẫn sống trong cảnh khó khăn do người có nghĩa vụ phụng dưỡng cũng là người quá tuổi lao động, sức khỏe yếu hoặc mắc bệnh hiểm nghèo, không có thu nhập ổn định.

Việc quy định dựa trên sự tồn tại về mặt hộ tịch mà chưa xem xét đến “năng lực thực hiện nghĩa vụ” thực tế đã tạo ra khoảng trống pháp lý, khiến một bộ phận đối tượng yếu thế chưa được tiếp cận chính sách an sinh xã hội.

Thực tế, nhóm đối tượng này vốn đã được thụ hưởng chính sách ổn định trong giai đoạn thực hiện Nghị định số 136/2013/NĐ-CP (từ năm 2013 đến năm 2021).

Sau khi Nghị định số 20/2021/NĐ-CP có hiệu lực, quy định thắt chặt về điều kiện phụng dưỡng đã tạo rào cản lớn, dẫn đến tình trạng 32/63 tỉnh, thành phố (giai đoạn tháng 6/2021 đến tháng 6/2025) đã ban hành chính sách đặc thù để hỗ trợ đối tượng.

Do đó, việc bổ sung cụm từ “hoặc người này không có khả năng kinh tế, sức khỏe để thực hiện việc phụng dưỡng”, là yêu cầu cấp thiết nhằm cụ thể hóa nguyên tắc của Luật Hôn nhân và Gia đình, đảm bảo tính thống nhất của hệ thống an sinh xã hội trên phạm vi cả nước.

Việc bổ sung quy định này về bản chất là sự kế thừa nhóm đối tượng đã được thụ hưởng ổn định từ quy định của Nghị định số 136/2013/NĐ-CP, do đó không tạo ra sự gia tăng đột biến về số lượng đối tượng trên phạm vi toàn quốc.

Thực tế, tại 10/34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã chủ động ban hành chính sách đặc thù để tiếp tục hỗ trợ nhóm này trong giai đoạn 2021-2025. Vì vậy, Bộ Y tế cho rằng việc đưa nhóm này vào Nghị định sửa đổi lần này chủ yếu nhằm thống nhất khung pháp lý chung, không gây áp lực mới lên tổng chi ngân sách nhà nước dành cho an sinh xã hội.

Hơn nữa, số lượng người cao tuổi thuộc hộ nghèo đồng thời có người phụng dưỡng mất khả năng kinh tế hoặc sức khỏe chỉ chiếm một tỷ trọng rất nhỏ, và có xu hướng giảm dần nhờ các chính sách giảm nghèo bền vững và độ bao phủ bảo hiểm xã hội ngày càng tăng.

Việc xác định đối tượng sẽ được thực hiện chặt chẽ, dựa trên sự rà soát thực tế tại địa phương, đảm bảo hỗ trợ đúng diện, đúng điểm tựa, không làm phát sinh chi phí quản lý vận hành mới. Nguồn kinh phí thực hiện sẽ được cân đối trong dự toán chi thường xuyên hằng năm đã được phân bổ cho công tác bảo trợ xã hội, đảm bảo tính khả thi và bền vững của chính sách trong dài hạn.

Theo số liệu thống kê của Bộ Y tế, thực hiện Nghị định số 20/2021/NĐ-CP và Nghị định số 76/2024/NĐ-CP, hiện nay, cả nước đang thực hiện trợ cấp xã hội hằng tháng cho khoảng 4,7 triệu người, tăng khoảng 1,6 triệu người so với năm 2021 (tương đương mức tăng 43,77%). Tổng ngân sách chi trả khoảng 45.000 tỷ đồng/năm.

Hiện 97% tỉnh, thành phố thực hiện chi trả thông qua đơn vị dịch vụ chi trả, 100% địa phương đã triển khai chi trả không dùng tiền mặt, 2,4 triệu đối tượng nhận tiền bằng tài khoản ngân hàng.

Đến nay, đã có 16 tỉnh quy định mở rộng đối tượng thụ hưởng và 5 tỉnh, thành nâng mức hỗ trợ cao hơn mức quy định tại Nghị định số 76/2024/NĐ-CP và Nghị định số 176/2025/NĐ-CP, qua đó từng bước đáp ứng nhu cầu trợ giúp của các nhóm đối tượng yếu thế.

Cụ thể: TP. Hà Nội (650.000 đồng/tháng), TP.HCM (650.000 đồng/tháng), TP. Hải Phòng và tỉnh Quảng Ninh (700.000 đồng/tháng), tỉnh Tuyên Quang (530.000 đồng/tháng). Theo Bộ Y tế, việc nâng mức chuẩn trợ giúp xã hội, mức chuẩn trợ cấp hưu trí xã hội và mở rộng đối tượng thụ hưởng chính sách đã từng bước đáp ứng được nhu cầu trợ giúp xã hội của một bộ phận dân cư có hoàn cảnh khó khăn.